<\/p>\n
Z Ew\u0105 Woydy\u0142\u0142o rozmawia Wojciech Maziarski.<\/strong><\/span><\/p>\n Tym terminem nazywamy takie podej\u015bcie do osoby uzale\u017cnionej, kt\u00f3re teoretycznie ma jej pom\u00f3c wyzwoli\u0107 si\u0119 od uzale\u017cnienia, ale w rzeczywisto\u015bci nie tylko jej nie pomaga, ale cz\u0119sto wr\u0119cz tworzy warunki sprzyjaj\u0105ce trwaniu w uzale\u017cnieniu. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, to patologiczne reagowanie na czyje\u015b uzale\u017cnienie. Po angielsku u\u017cywa si\u0119 terminu \u201eenabling\u201d, kt\u00f3ry ma troch\u0119 inne znaczenie ni\u017c polskie \u201ewsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienie\u201d. Znaczy raczej \u201ewsp\u00f3lnictwo\u201d.<\/span><\/p>\n Uzale\u017cniony nie idzie do pracy bo zapi\u0142 i le\u017cy nieprzytomny, a wsp\u00f3\u0142uzale\u017cniona \u017cona pomaga mu dzwoni\u0105c do szefa i m\u00f3wi\u0105c, \u017ce m\u0105\u017c nie mo\u017ce dzi\u015b przyj\u015b\u0107, bo musi zaprowadzi\u0107 dziecko do lekarza. Otacza m\u0119\u017ca fa\u0142szywie rozumian\u0105 opiek\u0105, a jednocze\u015bnie stale jest skoncentrowana na nim, stara si\u0119 go kontrolowa\u0107, sprawdza, co robi, gdzie poszed\u0142, czy nie pije z kumplami w knajpie, przyprowadza go pijanego do domu.<\/span><\/p>\n Wszystkim. Uzale\u017cnionemu \u2013 bo nie pomaga mu podj\u0105\u0107 skutecznej terapii. Wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnionemu \u2013 bo niszczy jego \u017cycie. Ale szkodzi tak\u017ce osobom z ich otoczenia, np. dzieci cz\u0119sto ponosz\u0105 ci\u0119\u017ckie konsekwencje wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienia matki. Wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienie jest problemem, kt\u00f3rego negatywne skutki przypominaj\u0105 ko\u0142a na wodzie \u2013 rozchodz\u0105 si\u0119 coraz dalej na wszystkie strony i dotykaj\u0105 kolejnych os\u00f3b i ca\u0142ych \u015brodowisk. W efekcie przeobra\u017ca si\u0119 to w problem spo\u0142eczny. Zreszt\u0105 pewnie dlatego si\u0119 tym zajmujemy i w ramach terapii traktujemy wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienie jako oddzieln\u0105 jednostk\u0119.<\/span><\/p>\n W pewnym sensie. Nie jest to taka choroba, \u017ceby na\u0142o\u017cy\u0107 pacjentowi pi\u017cam\u0119 i po\u0142o\u017cy\u0107 go do szpitala. Nazwijmy to raczej \u201eproblemem psychologicznym\u201d. Osoba wsp\u00f3\u0142uzale\u017cniona ma ca\u0142\u0105 uwag\u0119 skupion\u0105 na uzale\u017cnionym, a nie na sobie.<\/span><\/p>\n Osoba, kt\u00f3ra si\u0119 sob\u0105 nie zajmuje i o siebie nie dba, a ca\u0142\u0105 energi\u0119 po\u015bwi\u0119ca na opiekowanie si\u0119 uzale\u017cnionym, przestaje funkcjonowa\u0107 w spos\u00f3b zdrowy. Nie odnosi sukces\u00f3w, nie wywi\u0105zuje si\u0119 ze swoich spo\u0142ecznych r\u00f3l, zaniedbuje r\u00f3\u017cne obowi\u0105zki, nie czerpie z \u017cycia satysfakcji. A w tym samym czasie nie pomaga uzale\u017cnionemu, mimo \u017ce w\u0142a\u015bnie to uwa\u017ca za sw\u00f3j g\u0142\u00f3wny cel.<\/span><\/p>\n Ale przecie\u017c takie po\u015bwi\u0119cenie nie dotyczy tylko os\u00f3b maj\u0105cych w rodzinie alkoholika czy narkomana. Rodzice niepe\u0142nosprawnego, np. autystycznego dziecka cz\u0119sto ca\u0142e swoje \u017cycie podporz\u0105dkowuj\u0105 opiece nad nim. I nikt nie uwa\u017ca, \u017ce ich postawa jest patologiczna.<\/b><\/span><\/p>\n W Polsce. Na Zachodzie wygl\u0105da to ju\u017c inaczej. I ten trend dociera tak\u017ce do nas. Np. lekarz mojego \u015bmiertelnie chorego m\u0119\u017ca zajmowa\u0142 si\u0119 ju\u017c tak\u017ce mn\u0105, bo nie chcia\u0142, bym ca\u0142e swoje \u017cycie z\u0142o\u017cy\u0142a na o\u0142tarzu opieki nad nim.<\/span><\/p>\n Poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie jest cienka, to trudno j\u0105 znale\u017a\u0107. Przebiega mniej wi\u0119cej tam, gdzie ko\u0144czy si\u0119 sprawne i skuteczne \u015bwiadczenie pomocy drugiemu cz\u0142owiekowi. Przecie\u017c osoba, kt\u00f3ra wyniszczy sw\u00f3j potencja\u0142 i da z siebie tak wiele, \u017ce za chwil\u0119 sama zostanie zawieziona do szpitala, nikomu nie pomo\u017ce. Taka postawa jest bezcelowa i szkodliwa.<\/span><\/p>\n Cz\u0119sto obserwuj\u0119 to w praktyce. Osoba wsp\u00f3\u0142uzale\u017cniona tak bardzo si\u0119 po\u015bwi\u0119ca i sk\u0142ada w ofierze na o\u0142tarzu opieki nad uzale\u017cnionym dzieckiem czy partnerem, \u017ce sama psychicznie si\u0119 rozpada, przestaje kontrolowa\u0107 swoje emocje i zachowania. Jest ju\u017c tak wyko\u0144czona fizycznie i psychicznie pr\u00f3buj\u0105c kontrolowa\u0107 zachowania np. m\u0119\u017ca alkoholika, kt\u00f3ry ci\u0105gle urz\u0105dza po pijaku awantury, \u017ce sama mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 agresywna. Funkcjonuje wed\u0142ug patologicznego modelu: chce co\u015b powstrzyma\u0107, ale sama to podsyca i powiela.<\/span><\/p>\n W terapeutycznej karierze widzia\u0142am setki takich przypadk\u00f3w. Przychodzi np. \u017cona i m\u00f3wi, \u017ce ma jedno wielkie utrapienie z m\u0119\u017cem, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c pije i nie zajmuje si\u0119 dzie\u0107mi. Ci\u0105gle musi go pilnowa\u0107, przyprowadza\u0107 do domu, wyci\u0105ga\u0107 z knajp. A kto jest wtedy dzie\u0107mi? – pytam. No w\u0142a\u015bnie nikt. Czyli on nie zajmuje si\u0119 dzie\u0107mi, bo pije, a ona nie zajmuje si\u0119 dzie\u0107mi, bo pilnuje jego, \u017ceby nie pi\u0142. I to nieskutecznie, bo on mimo jej wysi\u0142k\u00f3w i tak wci\u0105\u017c pije.<\/span><\/p>\n To jest w\u0142a\u015bnie jeden z symptom\u00f3w wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienia: kto\u015b podejmuje jakie\u015b dzia\u0142ania, by powstrzyma\u0107 drug\u0105 osob\u0119 przed destrukcyjnym zachowaniem; \u015brodki te s\u0105 nieskuteczne, a mimo to on uparcie je stosuje i nawet eskaluje. Na przyk\u0142ad robi coraz wi\u0119ksze awantury, mimo \u017ce to nic nie pomaga. Bo przecie\u017c alkoholik cz\u0119sto nawet czeka na awantur\u0119, dzi\u0119ki niej ma pretekst, \u017ceby trzasn\u0105\u0107 drzwiami i p\u00f3j\u015b\u0107 w miasto.<\/span><\/p>\n Osoba wsp\u00f3\u0142uzale\u017cniona jakby traci dystans i samokrytycyzm. Uparcie robi co\u015b, mimo \u017ce go\u0142ym okiem wida\u0107, \u017ce to nie przynosi skutku. Wi\u0119c wk\u0142ada w robienie tego coraz wi\u0119cej energii i emocji, co tylko podnosi temperatur\u0119 problemu.<\/span><\/p>\n – Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. To tylko daje mu pretekst i pozwala mu obwini\u0107 drug\u0105 osob\u0119. Przerzuci\u0107 na ni\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107. Uzale\u017cniony zawsze szuka dla siebie usprawiedliwienia i gdy ju\u017c nie mo\u017ce zaprzeczy\u0107, \u017ce pije nadmiernie, musi znale\u017a\u0107 winnego. Gdy wi\u0119c \u017cona robi mu awantury, mo\u017ce jej powiedzie\u0107: \u201eZobacz, jaka jeste\u015b. W k\u00f3\u0142ko tylko zrz\u0119dzisz i masz do mnie pretensje. Zmarnowa\u0142a\u015b mi \u017cycie. To przez ciebie pij\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n Wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienie m\u0119\u017cczyzn jest bardzo rzadkie, przynajmniej w naszej kulturze, gdzie opiekowanie si\u0119 nie jest tradycyjn\u0105 rol\u0105 m\u0119\u017cczyzny. A istot\u0105 wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienia jest nadmierne, patologiczne opiekowanie si\u0119. 9 na 10 \u017con alkoholik\u00f3w trwa przy swoich m\u0119\u017cach. Natomiast 9 na 10 m\u0119\u017c\u00f3w alkoholiczek zostawia swoje uzale\u017cnione \u017cony. Wprawdzie pami\u0119tam ze swojej terapeutycznej kariery przypadki takich m\u0119\u017c\u00f3w, kt\u00f3rzy przyprowadzali do mnie chore \u017cony i nie porzucali ich, ale by\u0142y to absolutne wyj\u0105tki. Bardzo je kochali i starali si\u0119 pom\u00f3c.<\/span><\/p>\n Przez d\u0142ugi czas szkodzili, bo si\u0119 wstydzili i ukrywali problem przed otoczeniem. To w\u0142a\u015bnie jeden z wyr\u00f3\u017cnik\u00f3w wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienia: wstyd. Wstydz\u0119 si\u0119, \u017ce kto\u015b inny \u017ale post\u0119puje. \u017bona, m\u0105\u017c, dziecko.<\/span><\/p>\n W naszej, polskiej rodzinie tak jest, bo wci\u0105\u017c siedzimy na drzewie. S\u0105 natomiast spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re ju\u017c zesz\u0142y z drzewa i zachowuj\u0105 si\u0119 normalnie. Owszem, ich cz\u0142onkowie wstydz\u0105 si\u0119 \u2013 to bardzo uniwersalne uczucie, obecne we wszystkich kulturach \u2013 ale tylko tego, co sami z\u0142ego zrobili. A nie tego, co zrobi\u0142 kto\u015b inny \u2013 m\u0105\u017c, \u017cona, syn.<\/span><\/p>\n Chwilami odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce my, Polacy, jeste\u015bmy wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnionym narodem. To jest bardzo mocno zakorzenione w naszej tradycji i mentalno\u015bci. M\u0105\u017c zarzyga\u0142 klatk\u0119 schodow\u0105, ale wstydzi si\u0119 \u017cona i ca\u0142a kamienica j\u0105 pokazuje palcami i do niej ma pretensje. Nie tylko ta \u017cona ma wi\u0119c pokr\u0119cone w g\u0142owie, ale i s\u0105siedzi maj\u0105 pokr\u0119cone.<\/span><\/p>\n Albo taka sytuacja: moje dziecko si\u0119 nie uczy i nie zdaje do nast\u0119pnej klasy. I gdy kto\u015b mnie pyta, co u Jasia,\u00a0 odpowiadam, \u017ce dobrze, a potem unikam spotka\u0144 z t\u0105 osob\u0105, bo jeszcze nie daj Bo\u017ce znowu mnie zapyta i wyda si\u0119, \u017ce Jasio powtarza rok. A przecie\u017c to dla mnie taki wstyd. A niby dlaczego dla mnie? Przecie\u017c to m\u00f3j syn si\u0119 \u017ale uczy, nie ja.<\/span><\/p>\n Kolejna typowa sytuacja: m\u0105\u017c zdradza \u017con\u0119, okazuje si\u0119, \u017ce gdzie\u015b tam ma dziecko nie wiadomo z kim. I ta \u017cona strasznie si\u0119 tego wstydzi. Zrywa kontakty towarzyskie i rodzinne, przestaje odbiera\u0107 telefony, nie odzywa si\u0119 do znajomych. Jak ja si\u0119 teraz ludziom poka\u017c\u0119? – my\u015bli. Wstydzi si\u0119. A w\u0142a\u015bciwie czego ma si\u0119 wstydzi\u0107? Przecie\u017c to jej m\u0105\u017c jest \u0142obuzem, nie ona.<\/span><\/p>\n Jak wida\u0107, ten wstyd nie musi by\u0107 zwi\u0105zany z uzale\u017cnieniem, ale og\u00f3lnie z negatywnym wizerunkiem drugiej osoby, np. partnera czy dziecka. Jednak w przypadku uzale\u017cnie\u0144 jest on cz\u0119\u015bci\u0105 i charakterystycznym symptomem wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienia.<\/span><\/p>\n Ten wstyd wynika z mylnie rozumianego poczucia odpowiedzialno\u015bci. W naszej kulturze przyj\u0119\u0142o si\u0119 uwa\u017ca\u0107, \u017ce jeste\u015bmy odpowiedzialni za kogo\u015b. Za rodzin\u0119, dzieci, partnerk\u0119, m\u0119\u017ca. Gdy wi\u0119c on zarzyga klatk\u0119, to ja si\u0119 \u017ale czuj\u0119. Wprawdzie on to zrobi\u0142, ale to znaczy, \u017ce ja zawiod\u0142am. Bo jestem za niego odpowiedzialna.<\/span><\/p>\n Tymczasem w rzeczywisto\u015bci prawie nigdy nie odpowiadamy za innych ludzi. Do wyj\u0105tk\u00f3w nale\u017c\u0105 sytuacje, w kt\u00f3rych opiekujemy si\u0119 osobami ca\u0142kowicie sparali\u017cowanymi i nie\u015bwiadomymi. Czy jest pan odpowiedzialny za pi\u0119cioletnie dziecko?<\/span><\/p>\n Ot\u00f3\u017c to \u2013 cz\u0119\u015bciowo. A z biegiem lat, w miar\u0119 jak to dziecko dorasta, zakres pa\u0144skiej odpowiedzialno\u015bci stale maleje. Czy jest pan odpowiedzialny za dwudziestoletniego syna?<\/span><\/p>\n No w\u0142a\u015bnie. Tymczasem do mnie przychodzi starsza kobieta i skar\u017cy si\u0119: prosz\u0119 pani, ju\u017c nie mog\u0119 z tym moim synem. Ci\u0105gle pije, sprowadza do domu dziwki, w og\u00f3le tragedia. Niech pani co\u015b pomo\u017ce. No dobrze \u2013 m\u00f3wi\u0119 \u2013 co\u015b spr\u00f3bujemy poradzi\u0107. Ile lat ma pani syn? 42.<\/span><\/p>\n M\u00f3wi\u0119 jej tak: gdyby by\u0142a pani ameryka\u0144sk\u0105 matk\u0105, to dzi\u015b zmieni\u0142aby pani zamki w drzwiach, ale poniewa\u017c jest pani polsk\u0105 matk\u0119, to pani tego nie zrobi. Musimy wi\u0119c szuka\u0107 innych sposob\u00f3w zaradzenia problemowi. Przede wszystkim nie wolno pani milcze\u0107. O sprawie powinna si\u0119 dowiedzie\u0107 ca\u0142a rodzina i otoczenie. A ona: no nie, to przecie\u017c niemo\u017cliwe, czy pani wie, co powiedzia\u0142aby moja siostra? Albo ksi\u0105dz? Przecie\u017c od razu powie: No a nie m\u00f3wi\u0142em? Nie by\u0142a\u015b dobr\u0105 matk\u0105, bo go do ko\u015bcio\u0142a nie przyprowadza\u0142a\u015b.<\/span><\/p>\n Przede wszystkim u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce nie jest odpowiedzialna za doros\u0142ego syna, lecz jest odpowiedzialna wobec niego. To zupe\u0142nie inny rodzaj odpowiedzialno\u015bci, kt\u00f3ry nak\u0142ada na ni\u0105 powinno\u015b\u0107 dowiedzenia si\u0119, jak mo\u017ce mu skutecznie pom\u00f3c. I to w taki spos\u00f3b, by nie niszczy\u0107 zarazem siebie samej.<\/span><\/p>\n Pierwszym warunkiem jest to, by przesta\u0107 pomaga\u0107 uzale\u017cnionemu w ukrywaniu jego problemu przed otoczeniem. Dop\u00f3ki sprawa nie wyp\u0142ywa na zewn\u0105trz, alkoholik czy narkoman mo\u017ce m\u00f3wi\u0107 partnerowi albo rodzicowi: nie mam \u017cadnego problemu, tylko ty si\u0119 mnie czepiasz, a ca\u0142y \u015bwiat mnie szanuje. No wi\u0119c trzeba zrobi\u0107 co\u015b, \u017ceby mu u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce ju\u017c tak nie jest. Na przyk\u0142ad nie przynosi\u0107 go do mieszkania, gdy \u015bpi na schodach, ale pozwoli\u0107, by policja go zabra\u0142a.<\/span><\/p>\n Albo wr\u0119cz zadzwoni\u0107 na policj\u0119 i powiedzie\u0107: m\u00f3j m\u0105\u017c po alkoholu wsiad\u0142 do samochodu i wiezie nasze dzieci, bardzo prosz\u0119 zainterweniowa\u0107. Na tym polega moja odpowiedzialno\u015b\u0107 wobec ciebie, \u017ce ja tobie nie pozwol\u0119 zabi\u0107 naszych dzieci.<\/span><\/p>\n Je\u015bli naprawd\u0119 kocha i chce pom\u00f3c, to pos\u0142ucha.<\/span><\/p>\n Ale\u017c oczywi\u015bcie. Ca\u0142e mn\u00f3stwo. Nawet chodzi\u0142am na policj\u0119 z moimi pacjentkami. Pami\u0119tam jedn\u0105 tak\u0105 wizyt\u0119, kiedy uzna\u0142am, \u017ce musz\u0119 osobi\u015bcie si\u0119 zaanga\u017cowa\u0107, bo wcze\u015bniej zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce kobieta nie wpu\u015bci\u0142a m\u0119\u017ca do domu, kiedy o 3 nad ranem dobija\u0142 si\u0119 do drzwi i awanturowa\u0142 na klatce schodowej. S\u0105siedzi wezwali wtedy policj\u0119, kt\u00f3ra zamiast go zabra\u0107 do izby wytrze\u017awie\u0144 kaza\u0142a go wpu\u015bci\u0107 do mieszkania. Po prostu skandal! Niestety w wielu wypadkach polska policja jest cz\u0119\u015bci\u0105 problemu.<\/span><\/p>\n Oczywi\u015bcie moja pacjentka zrazi\u0142a si\u0119 po tym do\u015bwiadczeniu i o\u015bwiadczy\u0142a, \u017ce z tak\u0105 policj\u0105 nie chce mie\u0107 do czynienia. Zaproponowa\u0142am jej wi\u0119c, \u017ce razem um\u00f3wimy si\u0119 z komendantem na rozmow\u0119. Obie p\u00f3jdziemy do niego, kiedy b\u0119dzie mia\u0142 czas, \u017ceby nas przyj\u0105\u0107, a ona mu powie: \u201eM\u00f3j m\u0105\u017c cz\u0119sto je\u017adzi po pijanemu. Przysz\u0142am do pana, bo chc\u0119 si\u0119 um\u00f3wi\u0107, \u017ce kiedy do was zadzwoni\u0119 i powiem, \u017ce w\u0142a\u015bnie wsiada do samochodu, to szybko przyjedziecie, zatrzymacie go i nie oddacie mu kluczyk\u00f3w po kwadransie. A \u017ceby mie\u0107 pewno\u015b\u0107, t\u0119 nasz\u0105 dzisiejsz\u0105 rozmow\u0119 nagrywam i w razie czego ujawni\u0119 nagranie pa\u0144skim zwierzchnikom\u201d. W rzeczywisto\u015bci nawet nie musia\u0142a nagrywa\u0107, bo ja posz\u0142am z ni\u0105 jako \u015bwiadek i powiedzia\u0142am, \u017ce jestem doktorem psychologii, pracuj\u0119 w Instytucie Psychiatrii, to jest moja pacjentka i mamy taki problem, kt\u00f3ry trzeba rozwi\u0105za\u0107. Oczekujemy, \u017ce policja nam w tym pomo\u017ce.<\/span><\/p>\n To wa\u017cne, \u017ceby u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce nie musimy wszystkiego robi\u0107 samemu i \u017ce istniej\u0105 wyspecjalizowane s\u0142u\u017cby i instytucje, kt\u00f3re maj\u0105 nam udzieli\u0107 wsparcia. W ko\u0144cu po co\u015b powo\u0142ywali\u015bmy policj\u0119, prokuratur\u0119, s\u0105dy, nawet wi\u0119zienia.<\/span><\/p>\n W niekt\u00f3rych sytuacjach na tym polega pomoc. Czasami s\u0142ysz\u0119 od matki narkomana: \u201ePrzecie\u017c jak ja powiem o nim policji, to oni go aresztuj\u0105\u201d. Wi\u0119c odpowiadam: I chwa\u0142a Bogu! Dzi\u0119ki temu nie umrze. Chce pani straci\u0107 syna? Handluje narkotykami i sam je bierze, za chwil\u0119 b\u0119dzie mia\u0142 d\u0142ugi i ci, dla kt\u00f3rych pracuje, albo go zabij\u0105, albo okalecz\u0105. By\u0142 niedawno przypadek, \u017ce ch\u0142opakowi w szkole, kt\u00f3ry by\u0142 im winien pieni\u0105dze, obci\u0119li cztery palce. Chce pani, \u017ceby jego te\u017c to spotka\u0142o?<\/span><\/p>\n No tak \u2013 odpowiada ona \u2013 ale przecie\u017c postawi\u0105 go przed s\u0105dem i ska\u017c\u0105. P\u00f3jdzie do wi\u0119zienia. No i dobrze \u2013 m\u00f3wi\u0119. \u2013 Tam dzia\u0142aj\u0105 o\u015brodki dla narkoman\u00f3w, b\u0119dzie si\u0119 leczy\u0107. Poniewa\u017c b\u0119dzie siedzie\u0107, nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 z terapii ucieka\u0107. Gdy wyjdzie z wi\u0119zienia, przyjdzie do pani z kwiatami i b\u0119dzie dzi\u0119kowa\u0107, \u017ce go pani uratowa\u0142a.<\/span><\/p>\n W\u0142a\u015bciwie nie. Najlepiej robi\u0107 to w grupie. Przychodzi 8-10 os\u00f3b, spotykamy si\u0119, ka\u017cda m\u00f3wi o swoich do\u015bwiadczeniach i problemach. Do konkluzji dochodzimy bardzo szybko.<\/span><\/p>\n To prawda, z matkami jest trudniej. Z \u017conami idzie du\u017co \u0142atwiej. Ciekawe, \u017ce w USA, gdzie te\u017c pracowa\u0142am, jest odwrotnie. Tam \u017cona du\u017co d\u0142u\u017cej b\u0119dzie pob\u0142a\u017ca\u0107 uzale\u017cnionemu m\u0119\u017cowi, a matka od razu wymieni zamki w drzwiach i nie wpu\u015bci dziecka do domu.<\/span><\/p>\n Tam jest inny model relacji mi\u0119dzy rodzicami a dzie\u0107mi. Dzieciak w wieku 15-16 lat wyje\u017cd\u017ca do koled\u017cu i w zasadzie rozstaje si\u0119 z rodzin\u0105. A kobiety w o wiele wi\u0119kszym stopniu s\u0105\u00a0 nastawione na zaspokajanie swoich potrzeb ni\u017c Polki. Ameryka\u0144ska matka, kt\u00f3ra wyprawi\u0142a w \u015bwiat prawie doros\u0142e dziecko, sama chce si\u0119 nacieszy\u0107 \u017cyciem i nie ma ju\u017c zamiaru po\u015bwi\u0119ca\u0107 si\u0119 dla tego dziecka. Odchowa \u2013 i ma \u015bwi\u0119ty spok\u00f3j. Niewyobra\u017calna jest tam sytuacja, by matka z emerytury dawa\u0142a synowi pieni\u0105dze na p\u00f3\u0142 litra.<\/span><\/p>\n U nas natomiast mi\u0142o\u015b\u0107 macierzy\u0144ska jest doprowadzona do granic patologii. I to nie tylko w sytuacjach maj\u0105cych zwi\u0105zek z uzale\u017cnieniem. Kiedy doros\u0142e dziecko chce kupi\u0107 pralk\u0119 do swojego domu, to polska matka b\u0119dzie \u015bciuboli\u0107 grosiki z emerytury, \u017ceby mu pom\u00f3c. To jest chore.<\/span><\/p>\n Tak. Takim sygna\u0142em jest przede wszystkim ukrywanie przed \u015bwiatem zewn\u0119trznym problemu osoby uzale\u017cnionej. Dzwoni do mnie kole\u017canka i pyta, jak by\u0142o na wakacjach, wi\u0119c m\u00f3wi\u0119, \u017ce fajnie. Tymczasem w rzeczywisto\u015bci wcale nie by\u0142o fajnie, bo m\u00f3j m\u0105\u017c wieczorami pi\u0142, a ja siedzia\u0142am i nudzi\u0142am si\u0119 sama. Ale nie m\u00f3wi\u0119 jej o tym. Ukrywam problem.<\/span><\/p>\n Przek\u0142u\u0107 balon milczenia. Zacz\u0105\u0107 o problemie m\u00f3wi\u0107 g\u0142o\u015bno. Rozmawia\u0107 o nim z lud\u017ami.<\/span><\/p>\n Mo\u017ce by\u0107 i kioskarka. To oczywi\u015bcie zale\u017cy od tego, jakie s\u0105 mi\u0119dzy wami relacje, ale je\u015bli jest to osoba, z kt\u00f3r\u0105 znacie si\u0119 od lat i czasem ze sob\u0105 gaw\u0119dzicie, to czemu nie? Nie ma nic dziwnego w tym, \u017ce zaprzyja\u017aniona klientka m\u00f3wi: \u201ePani Halinko, mam taki k\u0142opot. M\u00f3j m\u0105\u017c coraz wi\u0119cej pije i ju\u017c nie wiem, co z tym zrobi\u0107. S\u0142ysza\u0142a pani mo\u017ce o jakiej\u015b dobrej poradni?\u201d.<\/span><\/p>\n Zaraz si\u0119 oka\u017ce, \u017ce pani Halinka albo sama s\u0142ysza\u0142a, albo zna kogo\u015b, kto s\u0142ysza\u0142. Problem uzale\u017cnie\u0144 jest bardzo rozpowszechniony. Pewnie co druga rodzina w Polsce \u2013 albo i wi\u0119cej – ma kogo\u015b, kto jest od czego\u015b uzale\u017cniony, od alkoholu, narkotyk\u00f3w, nikotyny, seksu, internetu, hazardu itd., wi\u0119c gdy zaczynamy o problemie m\u00f3wi\u0107, zaraz okazuje si\u0119, \u017ce mn\u00f3stwo ludzi ma na ten temat co\u015b do powiedzenia i mo\u017ce nam udzieli\u0107 rady, poleci\u0107 poradni\u0119, po\u017cyczy\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119. W kiosku, na bazarku, u fryzjera \u2013 wsz\u0119dzie mo\u017cemy szuka\u0107 wsparcia. I nigdy nie spotka\u0142am si\u0119 z przypadkiem, by kto\u015b wykorzysta\u0142 to przeciwko osobie, kt\u00f3ra m\u00f3wi o swoim problemie.<\/span><\/p>\n Musi zatroszczy\u0107 si\u0119 o zapewnienie sobie systemu wsparcia. Osoba wsp\u00f3\u0142uzale\u017cniona boi si\u0119 nie tylko o uzale\u017cnionego, ale cz\u0119sto te\u017c boi si\u0119 jego. Jego reakcji. Jak si\u0119 zachowa, kiedy si\u0119 dowie, \u017ce rozmawia\u0142am i ujawnia\u0142am jego problem? Przecie\u017c ju\u017c tyle razy na mnie krzycza\u0142 i grozi\u0142, \u017ce mnie porzuci. Mo\u017ce tym razem naprawd\u0119 to zrobi?<\/span><\/p>\n Dlatego wsp\u00f3\u0142uzale\u017cniona nie mo\u017ce pozosta\u0107 sama, musi zacz\u0105\u0107 zaprasza\u0107 do domu znajomych i przyjaci\u00f3\u0142. Gdy to radz\u0119 moim pacjentkom, odpowiadaj\u0105: \u201eAle przecie\u017c ja nie wiem, w jakim stanie on wr\u00f3ci domu\u201d.<\/span><\/p>\n No to co? Je\u015bli wr\u00f3ci pijany, to kole\u017canka albo siostra zobaczy, \u017ce jest pijany. Ty nie jeste\u015b za to odpowiedzialna i nie masz powodu si\u0119 tego wstydzi\u0107 ani pomaga\u0107 to ukrywa\u0107. A je\u015bli on si\u0119 b\u0119dzie wstydzi\u0107, to bardzo dobrze. On ma pow\u00f3d do wstydu. W\u0142a\u015bnie o to chodzi, by u\u015bwiadomi\u0142 sobie, \u017ce konsekwencje swojego post\u0119powania b\u0119dzie ponosi\u0107 on sam. Nie mo\u017cesz go os\u0142ania\u0107, ratowa\u0107, wyci\u0105ga\u0107 z tarapat\u00f3w.<\/span><\/p>\n Jest mn\u00f3stwo okazji, by mu to u\u015bwiadomi\u0107. Cz\u0119sto alkoholik wraca po imprezie do domu taks\u00f3wk\u0105 i telefonuje albo biegnie na g\u00f3r\u0119 prosz\u0105c \u017con\u0119 o pieni\u0105dze, bo musi zap\u0142aci\u0107 za kurs. A ona mu daje, a je\u015bli nie ma, to leci do s\u0105siadki, \u017ceby po\u017cyczy\u0107. Jest szcz\u0119\u015bliwa, \u017ce wreszcie m\u0105\u017c wr\u00f3ci\u0142. Dwie noce go nie by\u0142o, ona czeka\u0142a i si\u0119 zamartwia\u0142a, wi\u0119c teraz jest gotowa zrobi\u0107 wszystko z rado\u015bci, \u017ce on znowu jest w domu.<\/span><\/p>\n Tymczasem powinna mu odpowiedzie\u0107: nie mam dla ciebie na taks\u00f3wk\u0119, id\u017a do bankomatu. A je\u015bli nie masz na koncie, to nie m\u00f3j problem. Sam musisz go jako\u015b rozwi\u0105za\u0107, daj taks\u00f3wkarzowi zegarek, zostaw mu dow\u00f3d osobisty. Twoja sprawa.<\/span><\/p>\n Oczywi\u015bcie jest ryzyko, \u017ce w takiej sytuacji uzale\u017cniony wpadnie w furi\u0119 i zwymy\u015bla \u017con\u0119. No trudno, trzeba si\u0119 z tym pogodzi\u0107. Ale obecno\u015b\u0107 postronnych \u015bwiadk\u00f3w \u2013 np. przyjaci\u00f3\u0142ki, znajomej, siostry \u2013 stwarza wi\u0119ksze poczucie bezpiecze\u0144stwa i wsparcia. Zawsze trzeba stara\u0107 si\u0119 rozmawia\u0107 z uzale\u017cnionym przy \u015bwiadkach, nigdy w cztery oczy.<\/span><\/p>\n A co robi\u0107, je\u015bli temu uzale\u017cnionemu grozi niebezpiecze\u0144stwo? Np. przewr\u00f3ci\u0142 si\u0119 i zasn\u0105\u0142 na mrozie. Przecie\u017c nie mo\u017cna go tak zostawi\u0107, bo zamarznie.<\/b><\/span><\/p>\n Zadzwoni\u0107 na policj\u0119 i powiedzie\u0107: m\u00f3j m\u0105\u017c le\u017cy pijany przed domem, prosz\u0119 go zabra\u0107 do izby wytrze\u017awie\u0144. Oni mog\u0105 si\u0119 wykr\u0119ca\u0107, m\u00f3wi\u0105c \u201ePrzecie\u017c to pani m\u0105\u017c, niech go pani we\u017amie do domu\u201d, ale nie nale\u017cy ust\u0119powa\u0107. Trzeba im odpowiedzie\u0107: \u201eNie mam wp\u0142ywu na to, co robi m\u00f3j m\u0105\u017c, ale nie chc\u0119, \u017ceby umar\u0142 na mrozie. Dobrze mu zrobi, kiedy go zabierzecie do izby wytrze\u017awie\u0144. Mo\u017ce do niego wreszcie dotrze, \u017ce ma problem\u201d.<\/span><\/p>\n Policjanci w ca\u0142ej Polsce przeszli ju\u017c szkolenia organizowane przez Pa\u0144stwow\u0105 Agencj\u0119 Rozwi\u0105zywania Problem\u00f3w Alkoholowych, wi\u0119c stopniowo zaczynaj\u0105 to rozumie\u0107. Gorzej jest ze zwyk\u0142ymi lud\u017ami, s\u0105siadami, kt\u00f3rzy oczekuj\u0105, \u017ce krewni i bliscy uzale\u017cnionych wezm\u0105 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za ich czyny. Np. s\u0105siadka dzwoni do drzwi i m\u00f3wi: Pani m\u0105\u017c \u015bpi na klatce. – Tak? To trzeba zadzwoni\u0107 na policj\u0119. – Ale przecie\u017c to pani m\u0105\u017c! – Tak, ale ja nie mam zamiaru go nosi\u0107 po schodach. Tyle razy to ju\u017c robi\u0142am, \u017ce mam do\u015b\u0107…<\/span><\/p>\n Tak. Obserwuje wyra\u017an\u0105 zmian\u0119 postaw w m\u0142odszych pokoleniach. M\u0142ode kobiety nie chc\u0105 ju\u017c by\u0107 wsp\u00f3lnikami uzale\u017cnionych partner\u00f3w i pomaga\u0107 im ukrywa\u0107 przed \u015bwiatem ich problemu. Oczywi\u015bcie to jest proces, kt\u00f3ry dokonuje si\u0119 stopniowo i trudno poda\u0107 dane procentowe, jednak trend jest wyra\u017any.<\/span><\/p>\n Wida\u0107 to tak\u017ce po tym, jak zmienia si\u0119 wiek os\u00f3b podejmuj\u0105cych leczenie w o\u015brodkach dla uzale\u017cnionych. Gdy zaczyna\u0142am prac\u0119 jako terapeutka po powrocie z USA w 1987 roku, \u015brednia wieku moich pacjent\u00f3w mie\u015bci\u0142a si\u0119 w granicach 43-48 lat. Dzi\u015b spad\u0142a do 28-35 lat. To oznacza, \u017ce ich partnerzy i rodziny post\u0119puj\u0105 inaczej ni\u017c kiedy\u015b. Wywieraj\u0105 skuteczniejsz\u0105 presj\u0119, bo przecie\u017c \u017caden alkoholik nie idzie na terapi\u0119 sam z siebie. Kto\u015b z zewn\u0105trz musi mu powiedzie\u0107 \u201edo\u015b\u0107 tego\u201d.<\/span><\/p>\n WOJCIECH MAZIARSKI – dziennikarz \u201eGazety Wyborczej”, autor ksi\u0105\u017cki \u201eJak feniks z butelki. Rozmowy z alkoholikami”.\u00a0 W 2000 r. otrzyma\u0142 nagrod\u0119 ministra zdrowia za publicystyk\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 tematyce uzale\u017cnie\u0144<\/span> Ewa Woydy\u0142\u0142o – doktor psychologii, terapeutka uzale\u017cnie\u0144 w O\u015brodku Terapii Uzale\u017cnie\u0144 Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Rozpowszechni\u0142a w Polsce leczenie wed\u0142ug tzw. modelu Minnesota, opartego na filozofii Anonimowych Alkoholik\u00f3w. Autorka wielu ksi\u0105\u017cek m. in: ”Zaproszenie do \u017cycia”, ”Podnie\u015b g\u0142ow\u0119”, ”W zgodzie ze sob\u0105”, ”Pocz\u0105tek drogi”, ”Aby wybaczy\u0107”, ”Wyzdrowie\u0107 z uzale\u017cnienia”, ”Sekrety kobiet”.<\/span><\/p>\n Artyku\u0142 pochodzi z wydania specjalnego „Wysokich Obcas\u00f3w”: „Psychologia uzale\u017cnie\u0144”. Numer w sprzeda\u017cy od 26 lipca\u00a0<\/b><\/i><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Osoba wsp\u00f3\u0142uzale\u017cniona tak bardzo si\u0119 po\u015bwi\u0119ca i sk\u0142ada w ofierze na o\u0142tarzu opieki nad uzale\u017cnionym dzieckiem czy partnerem, \u017ce sama psychicznie si\u0119 rozpada, przestaje kontrolowa\u0107 swoje emocje i zachowania.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1140,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[82,12,52,53,9],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1134"}],"collection":[{"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1134"}],"version-history":[{"count":9,"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1134\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1145,"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1134\/revisions\/1145"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1140"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1134"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1134"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/teczacpt.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1134"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Co to takiego \u201ewsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienie\u201d?<\/b><\/span><\/h4>\n
Na czym mia\u0142oby ono polega\u0107?<\/b><\/span><\/h4>\n
Kto jest ofiar\u0105 wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienia? Komu ono szkodzi? <\/b><\/span><\/h4>\n
Uzale\u017cnionemu czy wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnionemu?<\/b><\/span><\/h4>\n
Chorobow\u0105?<\/b><\/span><\/h4>\n
I gdzie tu problem?<\/b><\/span><\/h4>\n
Gdzie jest ta cienka linia oddzielaj\u0105ca zdrow\u0105 trosk\u0119 o bliskich od patologicznego wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienia?<\/b><\/span><\/h4>\n
Nie da si\u0119 awanturami nak\u0142oni\u0107 alkoholika do przerwania picia?<\/b><\/span><\/h4>\n
M\u0105\u017c do \u017cony. A \u017cona do m\u0119\u017ca te\u017c?<\/b><\/span><\/h4>\n
Pomagali im czy raczej szkodzili?<\/b><\/span><\/h4>\n
A co w tym dziwnego? W rodzinie wszyscy czuj\u0105 si\u0119 zak\u0142opotani, gdy kto\u015b z cz\u0142onk\u00f3w robi co\u015b niew\u0142a\u015bciwego.<\/b><\/span><\/h4>\n
Cz\u0119\u015bciowo.<\/b><\/span><\/h4>\n
W\u0142a\u015bciwie ju\u017c nie.<\/b><\/span><\/h4>\n
I co pani jej radzi?<\/b><\/span><\/h4>\n
Wi\u0119c co taka emerytka, maj\u0105ca syna alkoholika, mo\u017ce zrobi\u0107?<\/b><\/span><\/h4>\n
To oznacza, \u017ce wsp\u00f3\u0142uzale\u017cniony musi prze\u0142ama\u0107 naturaln\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do os\u0142aniania drugiej osoby. W wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w chyba nie pos\u0142ucha tej rady.<\/b><\/span><\/h4>\n
I ma pani w swoim terapeutycznym do\u015bwiadczeniu przyk\u0142ady takich sytuacji?<\/b><\/span><\/h4>\n
Chce pani, \u017ceby wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnieni wysy\u0142ali swoich uzale\u017cnionych bliskich za kratki?<\/b><\/span><\/h4>\n
Trudno jest przekona\u0107 wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnionych do zmiany postawy?<\/b><\/span><\/h4>\n
Nie bardzo chce mi si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce matka \u0142atwo da si\u0119 przekona\u0107, \u017ce dla dobra syna powinna na niego nakablowa\u0107. Mo\u017ce werbalnie przyzna racj\u0119, ale w praktyce tego nie zrobi.<\/b><\/span><\/h4>\n
Sk\u0105d ta r\u00f3\u017cnica?<\/b><\/span><\/h4>\n
Istniej\u0105 charakterystyczne modele zachowa\u0144 os\u00f3b uzale\u017cnionych, kt\u00f3re s\u0105 sygna\u0142ami ostrzegawczymi. Gdyby ci uzale\u017cnieni w por\u0119 potrafili je dostrzec i w\u0142a\u015bciwie odczyta\u0107, wcze\u015bniej zrozumieliby, \u017ce maj\u0105 problem i podj\u0119liby leczenie. Niestety na og\u00f3\u0142 dowiaduj\u0105 si\u0119 o tym dopiero po wielu latach, na terapii. Czy s\u0105 te\u017c sygna\u0142y ostrzegaj\u0105ce o wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnieniu?<\/span><\/strong><\/h4>\n
Co wi\u0119c mam robi\u0107, gdy zauwa\u017cam u siebie ten sygna\u0142 ostrzegawczy?<\/b><\/span><\/h4>\n
Ale z kim? Przecie\u017c nie z kioskark\u0105, u kt\u00f3rej kupuj\u0119 gazety.<\/b><\/span><\/h4>\n
No dobrze. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce osoba, kt\u00f3ra u siebie zauwa\u017cy\u0142a sygna\u0142y ostrzegawcze, skorzysta\u0142a z pani rady i zacz\u0119\u0142a o problemie m\u00f3wi\u0107 g\u0142o\u015bno. Co ma robi\u0107 dalej?<\/b><\/span><\/h4>\n
W ostatnich latach zwi\u0119ksza si\u0119 w Polsce \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, czym jest uzale\u017cnienie i jak nale\u017cy je leczy\u0107. Czy podobnie zwi\u0119ksza si\u0119 te\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienia?<\/b><\/span><\/h4>\n
\n\u00a0<\/span><\/p>\n